De Klinze

Van Sminiaweg 36
9064 KC Aldtsjerk/Oudkerk
www.klinze.nl
In de vroegste vermelding uit 1567 schrijft men over het huis ‘oppe Clincke’ te Aldtsjerk. Gelegen op de ‘top van een zandrug of heuvel in veenachtige, mogelijk zelfs moerassige grond’ is de betekenis. Het kan ook duiden op de ‘mooiste plek’. Woont men in Friesland op het mooiste punt dan zegt men in het Fries: ‘oppe Klinke wenje’. Wanneer men de state De Klinze gaat noemen is onbekend. Met het woord klinze doelt men op een ‘oud bouwsel’ of ‘oud huis’. Wel zo passend is het bijzondere feit dat de state acht generaties lang, tussen 1681/1687 en 1966, in het bezit is van de familie Van Sminia. Twee restauraties in de tweede helft van de 20ste eeuw geven het huis haar huidige 19de-eeuwse uitstraling.

Laarwoud

't Laarwoud 1
9471 AV Zuidlaren

‘Laar’ staat voor ‘intensief benut bos’ of ‘bosweide’. ‘Woud’ spreekt voor zich en de samenvoeging is Laarwoud. In 1750 wordt het goed Laarwoud gekocht door drost Alexander Carel baron van Heiden (1709-1776). Deze laat de gerechtigheid van de havezate Vledderinge bij Meppel op Laarwoud verleggen. Daardoor wordt Laarwoud een havezate en kan baron Van Heiden in 1753 in de Ridderschap worden verheven. Het pand laat hij verbouwen en verfraaien; het huis wordt ook omgracht; de vleugels worden pas na 1750 opgetrokken. In 1915 verwerft de Gemeente Zuidlaren het huis en dient het als ambtswoning van de burgemeester en later als gemeentehuis. Na een gemeentelijke herindeling komt het huis in 2004 weer in particuliere handen en wordt het opnieuw een buitenplaats.

Havezate Mensinge

Mensingheweg 1-7
9301 KA Roden
www.mensinge.nl
Een lijst uit 1381 spreekt al over ‘het Mensinghegoet, dat geleghen is in der kerspel van Roeden’. Na een brand in 1736 wordt Mensinge, onder de weduwe Ida Elisabeth Ripperda (1681-na 1739), verbouwd tot het huidige, sober classicistische gebouw met twee lagere zijvleugels. In 1985 koopt de gemeente Roden het huis aan en na een grondige restauratie wordt de havezate Mensinge in 1988 opengesteld als museum. Tot 1985 kent het huis particuliere bewoning, met meest recent, gedurende bijna 170 jaar, de familie Kymmell. Onder deze familie worden in de nabijheid grote oppervlakten woeste grond ontgonnen en ontstond het Mensingebos. In de naam Mensinge zit ‘inge’,’behorend bij’. Een sage uit Roden spreekt over Menso de Rode. Zou Mensinge een plek, een bezit ‘behorend bij Menso’ zijn?

Vennebroek

Hoofdweg 255
9765 CH Paterswolde
www.natuurmonumenten.nl/natuurgebied/vennebroek
Vennebroek werd ook wel geschreven als Venbroek en laat daarmee direct de samenstellende delen’ ven (ne)’ en ‘broek’ zien. Beide woorden duiden op ‘laaggelegen, dras, moerassig land’. En ‘ven(ne)’ mogelijk meer richting ‘water, een kleine plas’ en ‘broek’ meer richting ‘moerasland met houtgewas, moerasbos’. Het midden 19e-eeuwse huis ligt dan ook te midden van, vroeger zeker, drassige weilanden tussen lanen en kent een zeer kleine landschappelijke aanleg met een gracht en een vijver. Het goed zelf wordt overigens in 1631 al beschreven en is van 1689 tot 1747 een havezate met bijbehorende rechten. In 1747 gaan deze rechten over op het Huis te Anloo. Het huidige, classicistisch aandoende huis wordt in 1848 in opdracht van de gepensioneerde militair Joan Hendrik van Iddekinge (1800-1881) gebouwd.

De Duinen

Lemferdingerlaan 6
9765 AR Paterswolde
www.natuurmonumenten.nl/de-duinen
Buitenplaats De Duinen bestaat uit een eenvoudig, vroeg 19de-eeuws landhuis met aangebouwde schuur; schuin daarachter ligt een boerderij. Ten zuidoosten van het gebouwencomplex is een klein licht geaccidenteerd, landschappelijk park te vinden. De buitenplaats wordt gezien als een goed voorbeeld van een eenvoudige buitenplaats in de stijl van een Noord-Nederlandse herenboerderij. De Duinen ontstaat in 1811 als de buitenplaats Lemferdinge in delen wordt verkocht. Het huis zelf wordt in 1824 midden in de Lemferdingelaan gebouwd en in die periode moet ook de landschappelijke aanleg tot stand zijn gekomen. Een parkaanleg met relicten, zoals de vijverpartij en de ronde weide, van voor de splitsing. De naam De Duinen past bij het heuvelachtige karakter van het terrein.

De Braak

Hoofdweg 268
9765 CM Paterswolde
www.landgoeddebraak.nl
Een hoofdhuis kent De Braak niet meer, het is afgebroken in 1890. Wel is een gave landschappelijke uit circa 1827 daterende parkaanleg van de hand van Lucas Pieters Roodbaard (1782-1851) bewaard gebleven. Een aanleg met waterpartijen, niveauverschillen en kronkelpaadjes. Maar gezien de vele historische ansichtkaarten is De Braak mogelijk nog het meest bekend om haar kleine doolhof en berceau (loofgang). Het landgoed bestaat al rond 1700, het is dan in eigendom van luitenant E.F. ter Voet van Schelfhorst, getrouwd met de Duitse Fraulein Von Braake. Wellicht is de naam van het landgoed aan haar naam ontleend. Een andere mogelijkheid is dat de naam afgeleid is van ‘broek’, ‘laag drassig land’. Gezien de waterpartijen zeer logisch.

Huis te Echten

Zuidwolderweg 1
7932 PN Echten

Havezate Huis te Echten ligt in de plaats Echten en kent heel lang het geslacht Echten als eigenaar. Toch bestaat de huisnaam al voor het in bezit van het geslacht Echten kwam, dus het zal een vernoeming naar de nederzetting zijn geweest. Naar de plek waar de Bisschop van Utrecht in 1141 de ban of ‘echte’ uitspreekt over Otto van Runen. In 1351 koopt Volker van Echten (1300-1363 ) Huis te Echten. Tot 1797 zet de mannelijke lijn zich voort, daarna vererft het huis op Anna Geertruida van Echten (1777-1854 ). Zij huwt met Rodolf Otto van Holthe (1772-1832) die zich Van Holthen tot Echten gaat noemen. Uiteindelijk wordt het huis na meer dan zes eeuwen vererving binnen de familie in 1967 verkocht, aan de mr. H.P. van Heukelom-stichting.

Landgoed Overcingel

Oostersingel 27
9401 JZ Assen
www.inenomassen.nl/overcingel02.html
Mr. Johannes van Lier (1726 -1799), ontvanger-generaal (belastingontvanger) van Drenthe, woont met zijn gezin in het centrum van Assen. In 1777-1778 laat hij een nieuw herenhuis bouwen buiten het stadscentrum, aan de andere kant van de Oostersingel. Aan deze ligging dankt het landgoed dus haar naam Overcingel. De voorgevel van het door de timmerman-architect Abraham Martinus Sorg (1738-1825) gebouwde huis kent nog steeds de oorspronkelijke opbouw en indeling. Aan de andere zijden van het hoofdhuis is sprake van verhoging met een verdieping of van aanbouw, onder andere met een serre. Rond de bouwtijd zal men ook met de tuinaanleg zijn begonnen. Deze is voor haar tijd betrekkelijk ouderwets en kent onder andere een bescheiden nog steeds bestaand grand canal met erlangs lopende lanen. In 1785 is Van Lier niet in staat achterstallige belastinggelden af te dragen, zijn inboedel wordt geveild en zelf vlucht Van Lier naar Kleef. Door zoon Joannes Henricus Petrus van Lier (1759-1823) blijft de buitenplaats binnen de familie en tot in de 20e eeuw blijft het familiebezit. De tuin wordt waarschijnlijk tussen 1809 en 1823 door vermoedelijk Lucas Pieters Roodbaard (1782-1851) veranderd in een tuin in de landschapsstijl. Er lopen smalle, diepliggende slingerpaden, er zijn bol liggende gazons, solitaire heesters en bomen en groepen heesters en bomen. Bijzonder zijn twee nog bestaande tuinsieraden: een ‘Chinese koepel’ en een kettingbrug.

Martenastate

Swarte Singel 2
9056 PN Koarnjum/Cornjum
https://www.martenastate.nl/
Een van de eerste bewoners van Martenastate is Duco Martena, de ‘state van Martena’ dus. De laatste bewoner, Duco Martena van Burmania Vegelin van Claerbergen (1859-1894), laat de state na aan de kerkvoogdij van Koarnjum. Deze laat het zeer bouwvallige gebouw in 1899 afbreken en vervangen door het huidige kasteelachtige huis in neorenaissance stijl. In de gevels bevinden zich overigens enkele gevelstenen van de oude state. Niet lang na de bouw van het nieuwe huis, wordt de landschappelijke parkaanleg omgevormd tot een openbaar toegankelijk wandelpark. In dit park bevindt zich o.a. een langwerpige heuvel met familiegraven van de voormalige adellijke bewoners en familieleden. Met haar zeer rijke stinzenflora wordt het nu als een van de belangrijkste stinzenfloralocaties van Nederland gezien. Sinds 1966 is Stichting Martenastate belast met het beheer en onderhoud van park, state en opstallen. In 2020 is Martenastate uitgebreid met de naastgelegen dorpsboerderij, Martena Zathe genoemd; boerderij en koetshuis/lytshús worden gerenoveerd en het perceel wordt omgevormd tot een bloemrijke weide met een hoge mate van biodiversiteit. Na volledige realisatie is ook dit gebied openbaar toegankelijk.

Dekema State

Dekemawei 5
9057 LC Jelsum
www.dekemastate.nl
De Dekemastate is vernoemd naar het geslacht Dekema, met Hette van Dekema (ca. 1481-1522) als eerste bewoner. Door een huwelijk verkrijgt hij de state, die eerder naar voorgaande bewoners Fetsastate en Camstrastate heet. Zoon Pieter van Dekema (ca. 1513-1568 ) laat de state opknappen en vergroten. Het oudste deel van het huis dateert van de herbouw van 1538 met mogelijk hergebruik van oudere 13de en 14de-eeuwse fundamenten. In de loop der eeuwen wordt het huis vergroot, maar vervolgens door het slopen van de verdiepingen van de beide vleugels in 1814 ook weer aanmerkelijk verkleind. Dan is de Dekemastate in bezit van de familie Van Wageningen. Dit is de laatste familie die de state bewoont, gedurende iets meer dan twee eeuwen, van 1791 tot 1996. Nadien volgt een restauratie en openstelling als museum. Het huis staat op een huiseiland, met een voorhof en achterplaats. Oostelijk van het huis is een schapenweide, eveneens omgracht. Rondom die weide is een wandeling door bosstroken en een smal bos te maken. Tot slot zijn er aan de westzijde van de state nog nuts- en siertuinen, deze zijn rond 2000 opnieuw ingericht. Het museum Dekemastate zelf is ingericht als de state van een gegoede familie rond 1930; veel oude bewoners en hun familieleden (vanaf 1587) zijn te zien op de vele familieportretten.